أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
177
قانون ( فارسى )
با انگم ، بلاذر ( حب الفهم ) را تجربه كردهاند بسيار سودمند بوده كه خاصيت ويژه دارد . اين روغن تقويتكننده و سردىبخش است و بازدارندهء ماده است و بسيارى از بيماران را بهرهمند كرده است ؛ و هرگاه معالجهء چنين حالتى را با حرارت دادن كردهاند بيمارى بيشتر شده است ، زيرا مادهء رقيق ( نازك ) از حرارت گستردگى پيدا مىكند و اگر عضو سرد شود تقويت مىگردد و ماده كوچك و كوچكتر مىشود و از بين مىرود . در صورت استعمال داروى گرمىبخش نبايد زيادهروى كرد . بيمار بيشتر نياز به داروهاى مقوى دارد ؛ مانند : بابونه ، شاه افسر ، مرزنگوش ، نعنه ، پونه كه مخلوط با داروهايى باشد كه سردى اندك دارند . مانند : رب شيرينبيان ، تخم كاسنى و غيره كه بسيار بهره رسانند . حالتى كه از بريدگى عصب به عضو مىرسد هيچ علاجى ندارد . اگر بيمارى از مزاج سرد است گرمىبخشهاى مشهور را به كار ببر ! كسى كه سبب مزاج سرديش زياد نوشيدن آب باشد ، حمام خشك ( حمام بخار ) را به كار برد . بدان كه هرگاه فالج و تب باهم باشند ، علاج فالج را به تأخير انداز و بهترين دارو در چنين وقتى اسكنجبين و گلنگبين است . فصل چهارم تشنج تشنج يكى از بيماريهاى عصب است ، كه ماهيچه به سوى منشأ برمىگردد و از گسترش ( انبساط ) سرباز مىزند . گاهى ماهيچه به حال خود مىماند و گسترده نمىشود . گاهى به آسانى به گستردگى ( انبساط ) برمىگردد ؛ چنانكه در خميازه و سكسكه رخ مىدهد . انگيزهء تشنج چندين قسم است : يا ماده است يا غير ماده ، مانند : گرمى و خشكى . اكثرا مادهء تشنج بلغمى است ، و شايد سودايى يا خونى باشد كه در ورمهاى ماهيچه روى دهد . هرگاه مادهء ورمآور تحليل رود پرزهاى ( ليف ) عصب ، زخمى و چركين مىشوند و از طولش مىكاهد و بر پهنايش مىافزايد . هر تشنجى كه از ماده باشد و ورم در پى نداشته باشد ، معلوم مىشود كه مادهء تشنجآور بر تمامى ماهيچه چيره است . اگر ورم روى آورد ، معلوم مىشود كه قسمتى از ماهيچه را دربرگرفته و ساير اجزاء ماهيچه به تبعيت از آن متأثر شده است . چنانكه در اثر ضربت خوردن يا بريدگى يا سببى ديگر از سببهاى ورم ، رخ مىدهد . گاهى از بادكردگى - كه باد غليظ جمع شود - تشنج رخ مىدهد ، كه اين حالت بسيار روى دهد و زود از بين مىرود . بسيار اتفاق مىافتد كه سبب تشنج منتقل شدن ماده از نوعى بيمارى است ؛ چنانكه كمى بعد